ZDRAVA VODA

Zdrava voda - budućnost ljudskog života

 
 

Uvod

Na osnovi sporazuma zaključenog između Šobota Milana i Grahovac Siniše, oba iz Banjaluke, sa jedne strane i Gaćeša Nenada, dipl. inž. geologije-geofizike, iz Banjaluke, sa druge strane, izvršena su geofizička - geoelektrična ispitivanja okoline "Ograđenog Bunara" u Bijakovcu - zaseok Rijeka kod Moštanice, Kozarska Dubica kao I faza Hidrogeoloških ispitivanja šire okoline, u cilju utvrđivanja optimalnih uslova vodozahvata. Terenski radovi obavljeni su u Maju 2004. godine, u relativno povoljnim vremenskim uslovima, pri visokom vodostaju vodotoka i visokom nivou podzemnih voda.

Terenska merenja izvršio je Vožni Zdenko, geol. tehničar, sa pomoćnim osobljem. Obradu podataka terenskih merenja i interpretaciju rezultata ispitivanja izvršio je Nenad Gaćeša, dipl. inž. geologije-geofizike.

Položaj područja obuhvaćenog ispitivanjima prikazan je na isečku topografske karte šire okoline, razmere 1:50,000

vidi prilog 1

Izveštaj je sastavio Nenad Gaćeša.

Geologija šireg područja

S obzirom da se ne raspolaže detaljnim podacima o geološkoj građi područja obuhvaćenog ispitivanjima, radi uvida u prostorni raspored pojedinih lito-facija i tektonske karakteristike područja, daju se ukratko geološke karkteristike prema Osnovnoj geološkoj karti SFRJ, 1:100,000, list Kostajnica.

vidi prilog 2

Na na južnom obodu šireg područja zastupljene su stene Centralne ofiolitske zone i ofiolitskog melanža jurske starosti, pretstavljene naslagama dijabaz-rožnačke formacije - peščarima, glincimai rožnacima sa olistolitima i olistostromima trijaskih krečnjaka, serpentinita, amfibolita, gabrova, gabro-dolerita i dijabaza, relativno velikih (kilometarskih) dimenzija.

U središnjem delu šireg područja, zastupljene su mla|e, neogenske i kvartarne naslage. Neogenske naslage srednjeg Miocena (M 2 2 ) pretstavljene su dvema facijama - facijom uslojenih laporovitih peščara i laporaca i facijom organogenih krečnjaka. Naslage gornjeg Miocena (M 3 1 ) pretstavljene su facijom peskovitih i krečnjačkih lapora, bioklastičnih i oolitičnih krečnjaka, te krečnjačkih i lapotovitih peščara i peskova.

Plio-kvartarne i kvartarne naslage pretstavljene su deluvijalnim i deluvijalno-proluvijalnim glinama pribrešnih padina sa drobinom i šljunkovito-peskovito-glinovitim naslagama rečnih i potočnih nanosa.

U severo-istočnom delu šireg područja, neposredno uz ispitivano područje, zastupljenene su metamorfne stene oreola granitskih izliva Prosare, pretstavljene argilošistima i meta-peščarima, a dalje na Sever, zelenim škriljcima, gnajsevima i mikašistima, odnosno trakastim kvarcnim škriljcima. Mestimično, na površini se javljaju proboji granit-porfira i kvarc-porfira.

Na užem području ispitivanja, na levoj obali Kablovske Rijeke, konstatovane su na površini terena naslage srednjeg Miocena (M 2 2 ) pretstavljene facijom uslojenih laporovitih peščara i laporaca (prema Prosari) i naslage gornjeg Miocena (M 3 1 ) pretstavljene facijom peskovitih i krečnjačkih lapora, bioklastičnih i oolitičnih krečnjaka, te krečnjačkih i lapotovitih peščara i peskova (južnije), a na desnoj obali naslage gornjeg Miocena (M 3 1 ).

Geofizička ispitivanja

Metodologija ispitivanja:

Geofizička ispitivanja izvršena su na ukupno 10 tačaka-sondi, približno ravnomerno raspore|enih duž 4 (četiri) profila

vidi Situaciju - Prilog 3

metodom geoelektričnog sondiranja tla simetričnim četvoroelektrodnim (Schlumberger-ovim) dispozitivom elektroda A-M-N-B, sa maksimalnim polurazmakom strujnih elektroda AB/2 do 200 m (vidi skicu dole), pri čemu je ostvarena dubina ispitivanja do približno 100 m, a ispitivanjima zahvaćene granice pojedinih lito-facijalnih sredina do dubine približno 70 m.

A ...........................M ......O .....N .......................B


Prividna otpornost tla (prividni specifični električni otpor) je:

pri čemu je prividna otpornost tla r p u W m (om-metrima) ako je D V (potencijalna razlika između potencijalnih elektroda MN) u milivoltima, a I (jačina struje između strujnih elektroda AB) u miliamperima.

Rezultati ispitivanja:

Kao rezultat geoelektričnog sondiranja tla dobijeni su dijagrami prikazani iznad svakog pojedinačnog profila za svaku pojedinu tačku-sondu.

vidi Situaciju - Prilog 9 do 12

Na osnovi podataka uzetih sa dijagrama geoelektričnog sondiranja izrađene su karte izooma

prilozi od 4 do 8

koje prikazuju raspodelu prividne otpornosti tla za dubinu koja približno odgovara veličini AB/4. Profili izooma (istih vrednosti prividne otpornosti tla) prikazuju raspodelu prividne otpornosti u profilu tla.

vidi priloge od 9 do 12

Grafičko-analitičkom obradom dijagrama geoelektričnog sondiranja definisane su debljine pojedinih litofacijalnih sredina i istinita otpornost koja ih karakteriše, za svaku tačku-sondu pojedinačno i nanete na geoelektrične profile.

vidi priloge od 9 do 12

Interpretacija i rezultati ispitivanja:

Dijagrami geoelektričnog sondiranja

Terenskim merenjima dobijeni su mahom četvoro i peto-slojni dijagrami,

vidi dijagrame na prilogu od 9 do 12

što ukazuje na relativno složenu "električnu građu" tla. U plićim delovima tla "električna građa" nešto je složenija, što se jasno vidi na dijagramima S-1, S-2, S-7 i S-10. Radi ilustracije, niže su prikazani tipovi dijagrama koji to ilustruju:

Ovde, u plićim delovima tla, dobijeni su mahom dijagrami tipa H-K-H i K-H-A koji ukazuju na često smenjivanje tanjih kvartarnih glinovitih, peskovito-šljunkovitih i glinovitih naslaga sa drobinom, te su stoga i dijagrami za pliće delove tla složeniji. U dubljim delovima dobijeni su delovi dijagrami tipa K-H koji ukazuju da ispod sredine veće otpornosti zaleže sredina manje otpornosti, što je karakteristično za istočne delove područja ispitivanja (vidi gore dijagram S-2), dok dijagrami tipa A-K (vidi dijagram S-7) ili H-K (vidi dijagram S-9) ukazuju da se u dubljim delovima tla ispod manje otporne sredine javlja sredina veće otpornosti, što je karakteristično za zapadne delove područja ispitivanja. Dijagrami su prikazani u smanjenoj bi-logaritamskoj razmeri na geoelektričnim profilima

prilozi od 9 do 12 - pri vrhu priloga

samo kao ilustracija izvršenih terenskih merenja.

Karte izooma AB/2 = 5 m, AB/2 = 9 m, AB/2 = 20 m, AB/2 = 60 m, AB/2 = 120 m

prilozi od 4 do 8

Karte prikazuju raspodelu prividne otpornost tla na dubini približno jednakoj veličini AB/4, koja za pojedine karte iznosi 3, 5, 10 30 i 60 m respektivno. Vidljivo je na svim kartama da se prividna otpornost kreće između 50 i 200 ohmm. U plićim delovima tla veću otpornost, a time i vodopropusnost imaju naslage u domenu sondi S-5 i S-6 (naslage rečnog nanosa), dok se zona većih otpornosti u dubljim delovima tla znatno širi, što ukazuje na veće prostranstvo vodopropusnih naslaga u dubljim delovima.

Profili izooma

Profili izooma,

vidi priloge od 9 do 12

koji pretstavljaju raspodelu prividne otpornosti u profilu tla ilustrativno i kontrastno prikazuju zone različite otpornosti tla u profilu. Veća otpornost (svetle nijanse) u domenu aluvijalnih naslaga ukazuje na prisustvo šljunkovito-peskovitih naslaga sa znatnom vodopropusnošću, a u domenu podloge aluvijalnim naslagama na relativno kompaktne stene koje može da karakteriše pukotinska poroznost, tako|e znatne vodopropusnosti. Manje otpornosti (tamne nijanse) u profilu tla ukazuju na smanjenu vodopropusnost naslaga. Veoma je uočljiva zona povećane prividne otpornosti potpovršinskih naslaga na južnom delu profila GEP-I i na istočnim delovima profila GEP-2 i GEP-III za AB/2 približno 50 - 60 m, sa tendencijom produbljavanja u domenu sonde S-5. Najverovatnije je da ovo produbljavanje zone povećane otpornosti naslaga dubljih delova tla ukazuje na postojanje raseda. Karakteristično je, takođe, povećanje otpornosti naslaga u dubokim delovima profila GEP-III i GEP-IV, na zapadnim delovima profila.

Geoelektrični profili

Na geoelektričnim profilima

vidi priloge od 9 do 12

može se na svakoj tački-sondi sagledati "geoelektrična građa" u profilu tla, odnosno debljina pojedinih grafičko-analitičkom obradom dijagrama sondiranja izdvojenih sredina i veličina istinite otpornosti koja ih karakteriše. Korelacijom debljina i veličina otpornosti između sondi duž profila izdvojene su pojedine geoelektrične sredine koje su uslovljene prisustvom različitih lito-facijalnih sredina u profilu tla. Sobzirom da ne postoje podaci istražnog bušenja, lito-facijalna odredba pojedinih geoelektričnih sredina duž profila u dubljim delovima nije definisana. Naime, nije retko u praksi da različite lito-facijalne sredine imaju istu električnu otpornost (tzv. ekvivalentna otpornost) zbog čega ih je na dijagramima sondiranja teško uočiti i korektno interpretirati. Stoga je opis sredina prikazanih na geoelektričnim profilima u legendi dat uslovno, naročito za dublje delove tla za koje ne postoje geološki podaci. Vidljivo je na svim profilima da su u plićim delovima tla koje obuhvataju kvartarne aluvijalne naslage izdvojene dve sredine izrazito različite električne otpornosti, obuhvaćene sredinom:

1. Relativno tanke površinske kvartarne glinovite naslage i deluvijalne naslage sa drobinom odlikuje specifični električni otpor (u daljem tekstu SEO) između 55 i 110 ohmm. Sudeći prema veličini otpornosti, ne odlikuje ih znatnija vodopropusnost. šljunkovito-peskovite naslage u aluvijalnoj zaravni Rijeke, koje karakteriše relativno velika otpornost,između 110 ohmm do 485 ohmm, odlikuje znatna vodopropusnost. Dublje, neposredno ispod kvartarnih, na svim profilima izdvojena je sredina sa smanjenom otpornošću:

2. Podpovršinske, nešto deblje (5 - 20 m) verovatno laporovito-glinovite naslage nastale raspadanjem osnovne stene u podlozi, koje karakteriše smanjena otpornost, 40 ohmm do 100 ohmm slabo su vodopropusne ili vodonepropusne. U dubljim delovima tla izdvojene su dve sredine:

3. Naslage dubljih delova tla sa otpornošću između 55 ohmm i 150 ohmm, sudeći prema veličini SEO odlikuje smanjena vodopropusnost, a u domenu manjih veličina SEO verovatno su vodonepropusne.

4. Naslage dubljih delova tla koje odlikuje izrazito veliki SEO, između 150 ohmm i 350 ohmm, imaju pukotinsku poroznost i, verovatno, znatnu vodopropusnost.

Karta dubine zaleganja dobro vodopropusnih stena:

Na karti je izolinijama prikazana dubina zaleganja naslaga dubljih delova tla, izdvojenih na geoelektričnim profilima ka sredina 4, koje karakteriše izrazito velika električna otpornost, između 150 ohmm i 350 ohmm, za koje se pretpostavlja da ih odlikuje pukotinska poroznost i verovatno, znatna vodopropusnost. Vidljivo je na karti da zapadne delove područja ispitivanja karakteriše znatna dubina zaleganja ovih naslaga - do preko 60 m, dok na istočnim i južnim delovima zaležu znatno pliće. Ovde, ove naslage zaležu neposredno ispod aluvijalnih šljunkovito-peskovitih naslaga rečne doline, koje takođe, karakteriše znatna otpornost. Izražene razlike u dubini zaleganja ovih naslaga na pojedinim delovima područja ispitivanja verovatno uslovljavaju tektonske dislokacije, naznačene na geoelektričnim profilima i na karti kao pretpostavljeni rasedi.

Zaključci

Na osnovi izvršenih geofizičkih ispitivanja može se zaključiti sledeće:

•  Vodonosne slojeve na užem području ispitivanja pretstavljaju sredine sa izraženo velikim SEO, preko 150 ohmm.

•  Dalja istraživanja bušenjem treba usmeriti na sredine koje odlikuje veliki SEO, preko 200 ohmm.

•  U cilju vodozahvata iz sredina dubljih delova tla, bušenje treba usmeriti na zapadne delove profila GEP-III i GEP-IV. Dubina bu{enja, prema rezultatima prikazanim na geoelektričnim profilima i na karti dubine zaleganja, pretpostavlja se, dobro vodopropusnih naslaga koje odlikuje izrazito velika električna otpornost, treba da bude između 60 m i 80 m.

 

 

 

 

(c) 2005, zdrava voda.com